Een geschiedenis van de Hervormde kerk van Pesse, versie 2.0 - 2.3 De plek

Hits: 32381

Artikelindex

 

 

 

 

 

 

 

 


2.3 De plek

 

Kluizenaar


De voorbereidingscommissie ging voort, soms sneller, meestal trager. Tussendoor speelde onenigheid over de te kiezen plaats voor de kerk. Hendrik Everts Waninge, telg uit een oude en vermogende familie in deze streek, schonk een hectare grond, gelegen aan de oude verbindingsweg tussen Hoogeveen en Pesse. Dat was toen een brede zandweg. Pas zeven jaar later zou de weg verhard worden. Velen vonden dit een veel te excentrische plek. Ook deze onenigheid werd weer danig op de spits gedreven. Tot op het laatst in het wordingsproces ging men door met stoken. Tweeëndertig oude tegenstanders van de gekozen plaats schreven een brief waarin ze allerlei argumenten aandroegen. Het houtwerk van de gebouwen zou op zo’n natte heideplek spoedig gaan rotten; het aanleggen van de tuin van de dominee op zulk schraal heideveld zou extra geld kosten (voor o.a. bemesting), de stoven van de vrouwen zouden koud zijn voor ze de kerk bereikten, en de dominee zou zo helemaal buiten de samenleving wonend tot een soort kluizenaar worden. Het argument dat de tuinaanleg nogal wat geld zou gaan kosten, bleek achteraf niet uit de lucht gegrepen. Verderop zullen we zien dat er heel wat geld en energie is besteed aan het omspitten, inrichten en bemesten van de tuin van de predikant. Of de predikanten ook halve kluizenaars zijn geworden? Dat oordeel is aan de lezer.

 

x

x

 

Over de plaats van de kerk


Omdat er in de tijd van de bouw van de kerk veel te doen is geweest om de keuze van de plek voor de kerk, ga ik nu in op de geografische situatie van Pesse. Eerst wat topografische kaarten uit het verleden waarop goed te zien is dat er in de tijd van de stichting van de kerk geen sprake was van één woonkern Pesse, zoals nu de situatie min of meer is, maar dat er minstens drie gelijkwaardige kernen waren: Eursing(e), Pesse(n) en Oostering. Het eeuwenoude verzorgingsgebied van de Pesser diaconie omvatte naast deze kernen, ook de gehuchten Anholt, Bultinge, Kralo, Nuil, Kalenberg, Stadterij (bij Hoogeveen), Zwarte Schaap, Gissel (= Gijsselte) en Stuifzand. Al met al dus een omvangrijk gebied.

Enkele FOTO'S van kaarten:

Een van de oudste topografische kaarten van de omgeving: Pesse (Pessen) en omgeving rond 1820. Pesse op een vijfsprong van karresporen, midden in het heideveld.

Pesse, rond 1870, de tijd van de stichting en bouw van de kerk. Op deze kaart zijn de onderscheidene delen van de Pesser gemeenschap goed te herkennen. Met de wijzers van de klok mee kan men de volgende delen van de woongemeenschap onderscheiden: Anholt, Kralo, Eursinge met Bultinge, Oostering, Pesse. Rechts op de kaart het Zwarte Water, rechtsonder Zwarte Schaap en links Engeland bij Ruinen.

Pesse, 1882; de kerk staat voor het eerst op de kaart. Merkwaardig genoeg ingetekend ten noorden van de Kerkweg (destijds de Dooddijk geheten)terwijl het ten zuiden ervan correct zou zijn.

Pesse, 1905; De kerk staat nu correct ten zuiden van de Kerkweg getekend. Merk op hoeveel ongerepte natuur er toen nog was rondom het dorp. Duidelijk herkenbaar zijn de essen rond het dorp (groen). Pesse en Oostering zijn nog duidelijk gescheiden woonkernen. Het gestippelde roze gebied eromheen is onontgonnen land: heide en veen.

 


De situatie rond 1940.  Pas na de oorlog, vanaf de jaren vijftig ontwikkelt zich de huidige kern van Pesse langs de Dorpsstraat en verder oostwaarts.


Niet één maar drie kernen

Ten eerste de dorpskern rond de Dorpsstraat. Hieronder enkele foto's / ansichtkaarten van vroeger. 

 


De kern van het huidige dorp Pesse heeft dus zich ontwikkeld op het kruispunt van wegen, die drie nederzettingen met elkaar verbonden, te weten Eursinge, Oostering en het oude Pesse. Dat ‘oude Pesse’ lag in het verleden op de Pesser Es, gelegen ten noorden van boerderij het Oude Erf, en bij wat nu de Molenhoek heet. Hier stond trouwens bij de molentelling in 1645 al een molen. Tot het midden van de 19e eeuw heeft de Pesser molen in de Molenhoek gestaan. Het centrum van dat oude Pesse lag rond 1850 dus ongeveer 500 meter zuidelijker ten opzichte van de huidige kom.
Oostering was in die tijd een dorp van dezelfde omvang als het toenmalige Pesse. Het 'centrum' van Oostering was gelegen aan de oostzijde van het huidige sportterrein, op de splitsing van de Oostering en de Kampiepensweg.

Eursinge; ‘Het Oude Jachthuis’ (2015)   (eigen foto)


Eursinge, hetzelfde pand; vroeger was dit café Oldenijens. Het uit de achttiende eeuw stammende pand was vroeger ongeveer het enige adres waar je terecht kon voor openbare vergaderingen.  

 

Als derde kern was er dan Eursinge en Bultinge, die nu gescheiden zijn door de oude weg Pesse-Meppel. Rond 1900 versmolten de in cultuur gebrachte weidegronden en esgronden van Eursinge, Oostering en Pesse met elkaar. De drie dorpen vormden een eiland van landbouw en bebouwing te midden van de woeste gronden van het Ruiner- en Pesserveld.
Door nieuwbouw is het gebied tussen deze esdorpen opgevuld en vallen Oud Pesse en Eursinge nu buiten het tegenwoordige dorp. Ondanks het feit dat het toenmalige dorp er dus qua spreiding van de bevolking en bebouwing anders uitzag dan wij nu gewend zijn, waren er bij de bouw van de kerk zoals we zagen nogal wat mensen die vonden dat de kerk meer ‘in het centrum’ gebouwd moest worden. Men bedoelde dan: ergens tussen de drie kernen in, bijvoorbeeld ter hoogte van de oude molen achter de huidige garage van Doorten.
Dat de erfgenamen van Hendrik Everts Waninge de grond nog steeds gratis ter beschikking stelden, gaf uiteindelijk de doorslag om te kiezen voor de plek aan de Hoogeveenseweg.

naar boven