Culturele excursie naar Ieper en de velden van 'de grote oorlog'

on 12 december 2014
Hits: 1624

Culturele excursie Studiesociëteit Hoogeveen e.o. naar IEPER in West-Vlaanderen (2006): In Flanders Fields 

Diksmuide met zijn 'dodengang' en de IJzertoren, de Duitse begraafplaats Vladslo; Ieper en omgeving, de Britse begraafplaats Tyne Cot; de Westhoek in Noord-Frankrijk; de ceremonie in de Menenpoort, kortom: In Flanders Fields... 

 

De drie leden van de Studiesociëteit Hoogeveen e.o. gaan één keer per jaar op culturele excursie. Doorgaans gaan we drie dagen, twee nachten. De bestemming bepalen we uiteraard in goed overleg in een vergadering in het voorjaar en de excursie is meestal in de nazomer.

In 2006 bezoeken we West-Vlaanderen.  Thema van deze excursie is: de Eerste Wereldoorlog. Misschien wel nergens is daarvan een betere indruk te krijgen dan in de Westhoek, West-Vlaanderen, waar het beruchte IJzerfront lag. 

We verblijven in een hotel in het centrum van Ieper, recht tegenover de gerestaureerde Lakenhal. Tja, gerestaureerd is bijna heel Ieper, trouwens. In de Eerste Wereldoorlog lag het front hier jaren stil in de zogenaamde boog van Ieper, de Ypres Salient. In modder, stank, kou, trommelvuur en niet te vergeten gifgas,  hielden soldaten van beide zijden hier stand. De ultieme oorlogsidiotie. De stad Ieper werd in die strijd praktisch met de grond gelijk gemaakt. Na de oorlog is de stad in oude luister hersteld, zou ik bijna zeggen. De Lakenhal, waarop ik uitzicht heb vanuit mijn hotelkamer, is daar een heel mooi voorbeeld van. 

Om een indruk te krijgen van de gruwelen die soldaten in WO I hebben doorstaan kan ik je aanbevelen het boek Van het westelijk front geen nieuws te lezen van Erich Maria Remarque. Het is een waardevolle aanvulling op de tentoonstellingen in de Ijzertoren en in de Lakenhal. Overigens is in dat kader ook een heel mooi boek, dat van Stefan Hertmans: Oorlog en terpentijn. Dat was in 2006 nog niet geschreven, maar ik heb het sindsdien gelezen en was ervan onder de indruk. 

In Ieper staat (bijna) alles in het teken van de Grande Guerre, zoals de Eerste Wereldoorlog in Frankrijk heet; in Vlaanderen spreekt men van de Grote Oorlog. Nog steeds komen veel geallieerden van destijds, waaronder veel klassen met schoolkinderen (!) op 'pelgrimstocht' naar deze streek en Ieper dankt daar nu een groot deel van zijn welvaart aan. Er zijn reisbureaus die zich op dit deelgebied gespecialiseerd hebben. 

Wij hebben wat plaatsen bezocht om nader stil te staan bij dit stuk geschiedenis. Wij zijn slechts belangstellende leken en geen WO I vorsers, zoals ze er blijkens internet vele zijn. 



 

In mijn fotoboek hieronder een aantal foto's van onze excursie.

 

Onderweg pauzeren en lunchen we zoals we dat al jaren doen: aardig plekje, tafeltje, stoeltje, lunchpakket, koffie uit de thermos

 

We starten ons bezoek in Diksmuide, waar de zogenaamde Dodengang nog te bezoeken is. Het zijn geconserveerde en gerestaureerde loopgraven waar de Geallieerden tegenover het Duitse leger stand hielden. "De Dodengang is een netwerk van Belgische loopgraven en bunkers en vormde een van de gevaarlijkste stellingen van het Belgische leger, op amper 50 meter van een Duitse bunker. De Dodengang lag onder constant vuur van Duitse sluipschutters." 

  de 'dodengang'

aan de IJzer, in de Ypres Salient, de boog van Ieper 


Wikipedia: "De Ieperboog (Engels: Ypres Salient) was een uitstulping in het westfront rond de Belgische stad Ieper tijdens de Eerste Wereldoorlog. Dit was een saillant, een stuk geallieerd grondgebied dat vooruitstak in het Duitse bezette gebied. Bij de Race naar de Zee in 1914 hadden de geallieerden zich teruggetrokken op een front langs de IJzer en het kanaal Ieper-IJzer. Als laatste werd er nog gestreden voor Ieper in de Eerste Slag om Ieper. Na deze slag bleef Ieper in geallieerde handen, de aanvallende troepenbewegingen vielen stil en beide partijen groeven zich in in een front rond Ieper. Het front maakte er een boog van Steenstrate aan het kanaal Ieper-IJzer, over Langemark en Sint-Juliaan rond Ieper, om dan ten zuiden van Ieper weer verder te lopen naar de Franse grens. Aan de Ieperboog zou de volgende vier jaar blijvend strijd gevoerd worden tussen Britten en Duitsers. Na de Tweede Slag om Ieper waren ook Langemark en Sint-Juliaan in Duitse handen en was de Ieperboog ingekrompen en dichter bij de stad zelf te komen liggen."

   

 De gangen ( op de foto te zien) liggen vlak naast de rivier de IJzer.  De tentoonstelling in het aanpalende gebouw geeft een indruk van de verschrikkingen die zich hier afgespeeld hebben. Je zou niet zeggen dat dit vredige landschap eens zwartgeblakerd en kaal was, vergiftigd van gas, vol met munitie en bomtrechters.

 De "zandzakken" die je nu ziet, zijn nagemaakt van beton. De gangen breed en keurig verhard. Dat was in de oorlog uiteraard wel anders. Je hebt fantasie nodig om je iets van de gruwelen die de soldaten hier te doorstaan hadden, voor te stellen. Of een bezoek aan het museum. Dat helpt ook.  Op de voorgrond (foto rechts) een paar klaprozen, "poppies" zoals ze in het beroemde gedicht "In Flanders Fields"  in het Engels heten. Zie verderop in dit verslag.

 Een website met veel info over WO-I is deze

 zo schoon en glad en droog was het natuurlijk niet in 14-18...

In Diksmuide staat het museum, de gedenkplaats voor WO I, de IJzertoren. Jarenlang stond deze plaats in een kwade reuk door de IJzerbedevaarten die geannexeerd waren door (extreem) rechts. Nu is dat gelukkig veranderd en ligt de nadruk op het bereiken en vasthouden van vrede. In de toren is een indrukwekkende tentoonstelling over WO I ingericht. Met diorama's, voorwerpen, beeld en geluid (dat laatste maakt het soms voor kinderen denk ik te 'eng') wordt een indringend beeld opgeroepen van het leven in de loopgraven en alles wat met de oorlog samenhing. We hebben er een hele tijd doorgebracht en ik was na afloop onder de indruk. Je gaat eerst met de lift naar boven en gaat dan verdieping na verdieping naar beneden en ziet, en ondergaat  zou ik bijna zeggen, alle aspecten van de oorlog in dit gebied.

   

    

AVV VVK: Alles voor Vlaanderen, Vlaanderen voor Kristus.          Op het terrein 'beelden' gemaakt van gevonden granaten. Nog steeds wordt munitie uit die tijd gevonden in deze streken. 

     Tekst van Cyriel Verschaeve bij het monument

 

   

Hier een aantal uitzichten vanaf de 84 m hoge IJzertoren

 

  

Op het plein onder de IJzertoren staan, als wij er zijn, veel stoelen klaar voor een bijeenkomst, een van de volgende dagen. Voorlopig is er in ieder geval één toeschouwer.

   

Niet alleen Geallieerde oorlogsbegraafplaatsen zijn er vele in West-Vlaanderen. In Vladslo is een begraafplaats voor gesneuvelde Duitse soldaten. Wij bezoeken deze plaats, waar een beroemd beeld van Käthe Kollwitz staat. "Het treurende ouderpaar" heet het beeld. Kollwitz verloor haar zoon in de oorlog; hij ligt hier in Vladslo begraven.

 "Al tijdens de Slag aan de IJzer in oktober 1914 werden Duitse gesneuvelde soldaten begraven in het omliggende Praetbos. In de jaren ’50 werden verschillende Duitse begraafplaatsen samengevoegd op de huidige begraafplaats in Vladslo. Nu liggen hier meer dan 25.000 soldaten. Ook Peter Kollwitz heeft hier zijn laatste rustplaats. Hij sneuvelde in 1914. Zijn moeder, kunstenares Käthe Kollwitz, eerde haar zoon met het beeldhouwwerk ‘Het Treurende Ouderpaar’. Dit monument kan je achteraan de begraafplaats vinden, nabij het graf van Peter Kollwitz." 

In de oorlogsjaren 1914-1918 begon zij te beeldhouwen. In 1914 stierf haar zoon Peter, die musketier in het Duitse leger was, waardoor zij na 1919 vooral de oorlogsellende uitbeeldde zoals in affiches en in de houtsnedenserie "Der Krieg". Haar onverminderde uitdrukkingskracht zocht zij toen in een grotere vereenvoudiging van de vorm en een streven naar abstracte, stilerende monumentaliteit. In april 1915 begon zij aan de uitwerking van de eerste plannen voor een gedenksteen voor het graf van haar zoon Peter die tijdens de Eerste Wereldoorlog gesneuveld was, op 24 oktober 1914, bij een aanval op Diksmuide in Vlaanderen.

Op 23 juli 1931 werd 'Het treurende ouderpaar' geplaatst op Het Roggeveld tussen Zarren en Esen, nabij Diksmuide.

In 1956 werd Peter, samen met 1538 kameraden, naar het Praetbos in Vladslo overgebracht. Tezelfdertijd verhuisde tevens het beeldhouwwerk om daar, zoals voorheen te Esen, bij zijn graf te worden opgesteld. Käthe geeft hierin gestalte aan het grenzeloze verdriet dat de oorlog haar berokkende.

 (Citaat uit Wikipedia )

    

Een van de vele grafstenen op 'Vladslo'. Er liggen nu meer dan 25.000 Duitse soldaten begraven.                                   Het beeld Treurend ouderpaar van Käte Kollwitz

   

De Lakenhal van Ieper.

                                     

  

Vanuit het raam van ons hotel heb ik een mooi uitzicht op de Lakenhal in floodlight.

   

                                                                              De Lakenhal in al zijn glorie. Hieronder de Grote Markt, ook stijlvol gerestaureerd.

 

 markt Ieper




 

v  

In de buurt van Ieper vinden we dit monument, ter herdenking aan de ongeveer 2000 slachtoffer van de eerste Duitse gifgasaanval.

                                

 

  

Van de 122 erebegraafplaatsen van het Gemenebest die hier in de buurt zijn aangelegd, kiezen wij Tyne Cot Cemetery voor een bezoek.

   

"Het Britse oorlogskerkhof "Tyne Cot Cemetery" tussen Zonnebeke en Passendale in België. Met 12.000 graven is dit de grootste Britse begraafplaats ter wereld. Op de muur staan de namen van 36.000 vermiste Britse soldaten geschreven (de overige vermisten staan vermeld op de Menenpoort te Ieper). De begraafplaats bevindt zich midden op het vroegere front en op deze plek werden al tijdens de oorlog soldaten begraven. "   

   

                                         



 

  

We gaan om even wat anders te doen net over de Franse grens. Daar ligt een gebied waar naast Frans ook Nederlands gesproken wordt. Cassel is een aardig oud stadje, met een marktplein met oude geveltjes. In Cassel kun je de tweetaligheid bijvoorbeeld zien aan deze straatnaambordjes. Kassel is gelegen op de 176 meter hoge Kasselberg (met daarnaast de Wouwenberg die men ook Recollettenberg noemt, 141 meter), het hoogste punt van de Westhoek.

 

   

De enorme kerk van Cassel is er niet best aan toe. Hij zal zo te zien niet gauw in elkaar storten, maar het lekte binnen wel. We zien er een buste van Maarschalk Foch, een belangrijke Franse generaal in WO I. Verderop nog een paar  foto's van deze kerk.

   

In een park in Cassel zien we een standbeeld van dezelfde maarschalk.   Je hebt er vanaf de Kasselberg ook een mooi uitzicht over de omringende landerijen.

  

                                                                                                                                                                         genieten van een plaatselijk biertje in een cafeetje net over de Franse grens

  

   

Buitenkant en interieur van de kerk "Onze-Lieve-Vrouw van de Crypte" te Kassel (Cassel). 

De gotische hallenkerk Onze-Lieve-Vrouw van de Crypte heeft een fraai interieur. Op het einde van de 10e eeuw stond hier een parochiekerk die aan Onze-Lieve-Vrouw was gewijd. Ze werd in 1290 heropgebouwd en in 1300 ingericht als kapittelkerk met 12 kanunniken. Op het einde van de 16e eeuw werd ze geplunderd en in brand gestoken door de geuzen. De kerk werd achtmaal tot puin herleid en telkens weer heropgebouwd. Tijdens de Franse Revolutie diende ze tot paardenstal, gevangenis, hospitaal en tempel van de Rede. Het orgel dateert uit de 17e en 19e eeuw. De kerk is sterk verwaarloosd, maar wordt momenteel gerestaureerd.

   

Het interieur is redelijk sober en hoewel er achterstallig onderhoud is, zijn er zeker mooie dingen te zien, zoals dit roosvenster en meer kleurrijke ramen, en dat drieluik op de volgende foto.

   

 

In Flanders fields (lieutenant-kolonel John McCrae, 1872-1918)

In Flanders fields the poppies blow 

Between the crosses, row on row 

That mark our place; and in the sky

The larks, still bravely singing, fly

Scarce heard amid the guns below.

We are the dead. Short days ago

We lived, felt dawn, saw sunset glow

Loved, and were loved, and now we lie

In Flanders fields. 

Take up our quarrel with the foe:

To you from failing hands we throw

The torch; be yours to hold it high.

If ye break faith with us who die

We shall not sleep, though poppies grow

In Flanders fields.

Vertaling naar het Nederlands:

In Vlaanderens velden

“In Vlaanderens velden bloeien de klaprozen Tussen de kruisen, rij aan rij die onze plek aangeven; en in de luchtvliegen leeuweriken, nog steeds dapper zingend ook al hoor je ze nauwelijks te midden van het kanongebulder aan de grond. Wij zijn de doden. Enkele dagen geleden leefden we nog, voelden de dauw, zagen de zon ondergaan, beminden en werden bemind en nu liggen we in Vlaanderens velden. Neem ons gevecht met de vijand weer op: Tot u gooien wij, met falende hand de toorts; aan u om haar hoog te houden.  Als gij breekt met ons die sterven zullen wij niet slapen, ook al bloeien de klaprozen in Vlaanderens velden.”

De teksten komen uit Wikipedia

   

We brengen ook een bezoekje aan St-George's Memorial Church.                                                                           Nu en dan pauzeren we even met een drankje. 

Naast deze kerk brengen we deze dag ook nog een bezoek aan de tentoonstelling in de Lakenhal over WO I. Alweer indrukwekkend.

 

De Menenpoort in Ieper.  Na ons diner haasten we ons naar de poort voor de bekende ceremonie. 

  Plaquette in de Menenpoort

We zijn op tijd om het spelen van The Last Post om acht uur 's avonds mee te maken. Een indrukwekkende gebeurtenis om mee te maken. Even voor acht wordt de straat simpelweg afgesloten. Er hebben zich nog wel aardig wat mensen verzameld, zo merk ik op. Er zijn ook enkele zeer oude mannen aanwezig die in invalidenwagentjes worden voortgeduwd. Veteranen?? 

"Sinds 1928 wordt iedere avond om 20.00u (behalve tijdens de Tweede Wereldoorlog) in de Menenpoort de Last Post geblazen ter nagedachtenis aan de gesneuvelde Britse militairen. Deze poort was tijdens de oorlog de poort waardoor de in Ieper gelegerde Britse soldaten naar het front vertrokken. In de poort zelf, een monument van na de oorlog, staan de namen van meer dan 50.000 vermiste Britse soldaten gebeiteld.  De overige vermisten staan vermeld op de muur van het Britse oorlogskerkhof "Tyne Cot Cemetery" tussen Zonnebeke en Passendale." 

De volgende morgen kijk ik verrast uit het raam van mijn hotelkamer. Er schijnt vandaag een wandelevenement te zijn. Het zal ook te maken hebben met het verleden van Ieper, gezien de legerauto's en manschappen.

 



Langs de Belgische kust zakken we weer af naar Nederland. 

 

Einde van dit fotoboek over onze excursie naar West-Vlaanderen

naar boven